Szamotuły w opracowaniu Romualda Krygiera

Prowincja jako miejsce nieschronienia
15 lutego 2017
Walczyli o Polskę
16 lutego 2017
Pokaż wszystkie

Szamotuły w opracowaniu Romualda Krygiera

Jednym z ciekawszych aspektów pracy bibliotekarza jest obcowanie z pracami, dokumentującymi życie regionu. Lubię przeglądać opracowania dawnych dziejów ziemi, z którą wiąże mnie teraźniejszość. Trzymam w ręce niewielką książeczkę pt. „Almanach szamotulski”, będący dziełem członków Towarzystwa Miłośników Kultury Ziemi Szamotulskiej oraz Zespołu Propagandowo-Wydawniczego Szamotulskiego Oddziału PTTK. W wydawnictwie tym z 1961 r. (data, która widnieje pod „Słowem wstępnym”, autorstwa, ówczesnego prezesa Zarządu Oddziału PTTK, Romualda Krygiera) jest wiele tekstów, które z całą pewnością zasługują na to, by o nich pamiętać.

Jako że jedną z moich ulubionych form regionalizmu jest śledzenie związków między poszczególnymi dzielnicami, toteż z wielką uwagą przeczytałem tekst wspomnianego Romualda Krygiera „Z tradycji kulturalnych Szamotuł”. Opracowanie to pokrywa się z moimi wcześniejszymi spostrzeżeniami o wielkim kulturotwórczym potencjale prowincji. To z dalekich peryferii wypływały idee, które, docierając do centrum, rzutowały na całość. Warto przywołać pochodzących z wielkopolskich wsi poetów Klemensa Janickiego i Jana Kasprowicza. Okazuje się, że Szamotuły także wniosły swój wkład w rozwój kulturalny kraju.

Założona w 1445 roku przez Dobrogosta Świdwy-Szamotulskiego szkoła parafialna, która wbrew nazwie nie podlegała miejscowemu proboszczowi, lecz magistratowi, wykształciła wielu wybitnych szamotulan. Dla przykładu Krygier podaje Wojciecha Krypę, który wykładał filozofię Arystotelesa na Uniwersytecie Jagiellońskim, a później został nadwornym lekarzem króla Aleksandra i królowej Elżbiety. Wielu szamotulskich mieszczan posłało swoich synów na studia do Krakowa. Wielu z nich później zasiliło szeregi kadry naukowej krakowskiej uczelni. Grzegorz Snopka w latach 1537 – 1538 był jej rektorem. O Szamotułach mówiono w Krakowie, że są miastem uczonych i artystów.

Szamotuły były również jednym z ważniejszych ośrodków Reformacji w Wielkopolsce. To tu w 1551 roku bracia czescy założyli pierwszą w najstarszej części Polski drukarnię. Mieściła się w oficynie zamku Górków. Karol Estreicher odnotował pod datą 1558 dwie książki z tej drukarni: Wawrzyńca Krzyszkowskiego „O prawdziwem i gruntownem używaniu zbawienia w zaspokojonem sumieniu. Rozmowa czterech braci Zakonu Chrystusowego z czeskiego języka przełożone” oraz Eustachego Trepki „O Zwierzchności papieskiej”. 

W XVI w. miasto rozsławił muzyk, kompozytor na dworze króla Zygmunta Augusta, Wacław Szamotulczyk. W kolejnym stuleciu Szamotuły stały się silnym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. Dopiero wojny szwedzkie zahamowały rozwój gospodarczy miasta. Na ożywienie kulturalne przyszło poczekać aż do połowy wieku XIX. Wówczas działalność rozpoczęły Towarzystwo Zbieraczów Starożytności Krajowych oraz Kasyno Obywatelskie. Materialnym śladem działalności tego ostatniego jest stojący do dziś w Rynku budynek – tzw. „Ognisko”, w którym przez dziesięciolecia skupiało się życie społeczno-kulturalne.

O aktywności szamotulskiego społeczeństwa świadczy także powstanie w 1848 roku Towarzystwa Pedagogicznego Polskiego, które krzewiło idee oświaty i wychowania. Z kolei w latach 1867-1869 szamotulanin Emil Kierski wydawał w Poznaniu “Przegląd Wielkopolski” – pismo o historii i literaturze. Inny syn tej ziemi, powstaniec styczniowy płk Edmund Callier, w latach 1870 – 1874 był redaktorem “Tygodnika Wielkopolskiego”.

Walka z kulturkampfem spowodowała zainteresowanie tradycjami narodowymi i ludowymi. Z tego zainteresowania powstało Akademickie Koło Szamotulan, które zbierało materiał językowy, zwyczaje i pieśni weselne. Zebrany materiał został powierzony Władysławowi Frąckowiakowi w celu opracowania scenariusza “Wesela szamotulskiego”. Widowisko swoją premierę miało w 1932 roku na szamotulskiej scenie, a dwa lata później zostało wydane drukiem w “Księdze pamiątkowej Akademickiego Koła Szamotulan. 1924 – 1934”.

Historia i folklor ziemi szamotulskiej bliskie były także członkom “Wietrznego Pióra” – klubu artystyczno-literackiego młodzieży akademickiej i pracującej. Inicjatyw, ważnych dla życia kulturalnego Szamotuł, było mnóstwo. Za nimi – inicjatywami – stali konkretni ludzie, wybitni fachowcy, fascynaci i miłośnicy Szamotuł. Romuald Krygier naszkicował historię życia kulturalnego Szamotuł z zaznaczeniem wybitnych osobistości aż do drugiej połowy XX wieku. W dzisiejszych Szamotułach życie społeczno-kulturalne również tętni i czeka na opisanie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

six + 13 =

promujbloga.pl

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej jak je wyłączyć.

Ustawienia plików cookie w tej witrynie są ustawione na "allow cookies", aby zapewnić Ci najlepsze możliwości przeglądania. Jeśli kontynuujesz korzystanie z tej witryny bez zmiany ustawień plików cookie lub klikniesz przycisk "Akceptuj" poniżej, zgadzasz się na to.

Anulować